Početak života

Početak života – Prve ljudske naseobine na području današnje Ilidže potiču iz neolitskog perioda.

Neolitsko naselje Butmir (3.500 – 2.500 godina prije nove ere) smješteno je na obalama rijeke Željeznice, arheološki je otkriveno 1893. – 1896. god. Iskopani su ostaci 96 zemunica, s bogatim nalazima kamenog oruđa i oružja, kostiju životinja i biljne hrane.

Najveću vrijednost iz tog perioda predstavljaju primjerci keramičke proizvodnje, posebno posude sa ornamentnim ukrasima i ženske statuete. Tadašnji stanovnici Butmira bavili su se poljoprivredom, stočarstvom i lovom.

 Keramičke posude

''Aquae S...''

U prvoj polovini l. stoljeća Sarajevsko područje postaje dijelom Rimskog carstva. Upravni i kulturni centar Sarajevskog polja bilo je naselje ''Aquae S...'' (Banja S...) izgrađeno na području današnje Ilidže.

Bio je to lijep i bogato uređen provincijski grad, koji je u sebi sjedinjavao upravni centar i Banjsko lječilište.

''Aquae S...'' podignuta je u I stoljeću a život u njoj odvijao se ravnomjerno sve do V stoljeća. Imala je status kolonije, a njeni stanovnici doseljeni kolonisti i domaće, romanizirano stanovništvo, bili su punopravni rimski građani.

Arheološka istraživanja otkrila su ostatke raznih građevinskih objekata, među kojima se posebno ističu stambeni objekti u formi vile i termalni kompleks. Neki od ovih objekata imaju tipični unutarnji raspored bogate rimske kuće, prostorije ukrašene vrijednim mozaicima, a ispod podova su nađene naprave za centralno zagrijavanje zgrada.

                                                        Mozaik

Iz ovog perioda sačuvani su temelji rimskih građevina, podni mozaici, kamene baze, keramika, nakit i novac.

Osmanski period

Osmanski period (XIV – XIX. st.) je konačno dao ime ovom prostoru. Riječ ''iladž'' obilježila je i definirala ovaj lokalitet vode, zraka i vazduha.

''Iladž'' – je stara turska riječ koja znači, lijek, ono što čovjeku daje zdravlje. Iz ovog perioda nema dovoljno podataka, niti materijalnih ostataka o nekoj značajnijoj izgradnji.

Postojala je samo banjska zgrada sa dva bazena pokrivena kubetima i dva hana za stanovanje. 

Ilidža je oduvijek bila važna raskrsnica puteva o čemu svjedoče mnogi mostovi i putevi.

Most preko rijeke Bosne na Pladištu sagrađen je između 1530. – 1550. godine, a njegova autentičnost sačuvana je do danas. U konstrukciju mosta ugrađeno je ornamentirano kamenje iz rimskog perioda, zbog čega je ovaj most u narodu poznat kao ''Rimski most''

Bogatiji stanovnici Sarajeva ovog perioda na Ilidži su imali tzv. ''ishodne kuće'' – ljetnikovce, gdje su boravili po cijelo ljeto. Neke od njih su sačuvane do danas.

Semizova kula

Austro-ugarski period

U ovom periodu Ilidža i njena okolina su se razvili u izgrađen i uređen prostor (1878. – 1918. godine.)

Modernizovana je stara turska banja po uzoru na tadašnje kupališne centre Evrope.

Pod neposrednom upravom Zemaljske vlade u Sarajevu, počeli su radovi na projektovanju i etapnom uređenju banje Ilidža u cjelini. Modernizovana je stara turska banja po uzoru na tadašnja kupališna centra Evrope.

Krajem 1895. godine izgrađeni su hoteli „Igman“, „Hungaria“, „Austria“ i „Bosna“.

Uređen je i Banjski park sa mnogobrojnim stazama, cvijetnim alejama, vještačkim jezerom, ribnjakom i zvjerinjakom, izgrađeni sportski tereni, hipodrom i drugi objekti za zabavu.

                                                        Park

Do 1894. godine zasađena je Velika aleja, koju sačinjava 726 stabala platana i veći broj stabala divljeg kestena. Velikom alejom je banjski kompleks povezan sa Vrelom Bosne, na kome su ozidane obale, napravljeni mostići i mnogobrojne staze za šetnju.

Banjsko – lječilišni centar Ilidža postao je čuven po sumpornom vrelu i njegovoj ljekovitosti, ali i po ljepoti prirodnog i izgrađenog ambijenta.

Sumporno vrelo